Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on whatsapp

Türkiye’de ve Dünyada Enerji Krizi

Ilgın Özkul

Avrupa’daki enerji krizi hızla devam ediyor. Temmuz’da Avrupa Birliği’ndeki yıllık enerji enflasyonu %41,1’e ulaşarak bu senenin başından beri %14,1’lik bir artış göstermişti. Aylardır şiddetlenen enerji krizinin öncelikli nedeni Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Rusya benzinine bağımlı olan Avrupa ülkelerinin enerjiyi başka yerde aramaya yönelmesi. 

Bu artan talep fiyatları hızla yükselterek tüketicinin cebine olumsuz yansıdı. Enerji krizinden mağdur olan ülkelerin en başında ise Türkiye geliyor. Avrupa Merkez Bankası için enflasyon ve fiyat istikrarını gösteren Uyumlaştırılmış Tüketici Fiyatları Endeksi ile Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye’deki kriz arasındaki açıklığı görmek mümkün. Fakat özellikle Avrupa Birliği için endeksteki 2021-2022 arasındaki artış enerji krizinden kaynaklanıyor. 

2022 yılı öncesine kadar doğal gaz ve elektrik fiyatlarında belirli dalgalanmalar olsa da fiyatların genel anlamda stabil olduğu söylenebilir. Avrupa Birliği’ne bakıldığında doğal gaz fiyatlarındaki ilk ani çıkış bir önceki aya göre yaklaşık %67 artarak 24 Şubat’ta, yani Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlangıcından dört gün sonra, 134,32€/MWh olarak görüldü. Bir sonraki zirvenin 7 Mart’ta 227,20€/MWh olarak kaydedilmesinin ardından devamlı dalgalanmalara tabi kalan doğal gaz fiyatları, 26 Ağustos’ta yeni bir rekor kırarak 339,20€/MWh oranına ulaştı. Enerji kategorisi içindeki bileşenlere ayrı ayrı bakıldığında benzin fiyatlarında azami yükselme yaşadığı görülüyor. Öyle ki, 2018-2020 süresince %10 ile -%10 arasında seyreden doğal gaz bazından alınan aylık enflasyon oranının 2022 yılında %51,4 değerine ulaşmış olması tam bir tezat teşkil ediyor. Bunun yanında, Avrupa Birliği’nde ‘enerji’ kategorisi içerisinde bulunan diğer kaynakların fiyatları da hiç olmadığı kadar yükselişte. Elektrik ve akaryakıt bazından alınan aylık enflasyon oranları 2022 yılında sırasıyla %29,7 ve %45,2. 

Türkiye’de de son zamanlarda araç sahiplerinin en çok yakındığı konu akaryakıt fiyatları. Benzin fiyatları Mayıs ayında 1,53$/L (Mayıs ayındaki kura göre yaklaşık 25₺/L) değerine ulaşarak ciddi bir artış gösterdi. Geçtiğimiz aylarda akaryakıt fiyatları biraz düşüşe uğramış olsa da benzin ve motorin fiyatları 9 Eylül’de sırasıyla 19,23₺/L ve 24,86₺/L değerlerine ulaştığından hala yüksek bir düzeyde oldukları söylenebilir. 

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali hiç şüphesiz enerji piyasasını çalkalandırıp petrol ve benzin fiyatlarını on senelik bir süre içerisinde en yüksek seviyesine çıkarttı. Dolayısıyla birçok ülke enerji tedariği hakkında yeniden düşünmeye zorlandı. Bunun sebebi özellikle çoğu Avrupa ülkesinin bu anlamda Rusya’ya aşırı bağımlı olması. Avrupa İstatistik Ofisi 2020 verilerine göre Avrupa Birliği’nin Rusya’dan ithal ettiği doğal gaz oranı tüm ithalat içinde %38,2 değerinde. AB ülkeleri içinde Bulgaristan (%75,2), Letonya (%100), Macaristan (%95) ve Slovakya (%85,4) Rusya’dan en yüksek oranda doğal gaz ithali gerçekleştiriyor. Ham petrolde ise tüm ithalat içinde Rusya’dan ithal etme oranı %25,7. Dolayısıyla Avrupa Birliği’nin Rusya’dan ithalata bağımlılığı 2020 yılında %57 olarak ölçülmüş. 

Savaşın başlangıcının ardından ise ülkeler enerji kaynakları için farklı arayışlara yöneldi. Polonya Rus petrol, kömür ve benzin ithalatını tamamen yasaklamışken Almanya ve Avusturya doğal gaz kullanımı üzerine tayin uygulayacağını belirtti. Avrupa Komisyonu yıl sonuna kadar Rus benzin ithalatının üçte ikisi kadar durdurma planını açıkladı. Buna karşıt, Türkiye Rusya’dan ithal ettiği petrol miktarını bu sene iki katına çıkararak Avrupa Birliği yasağının yarattığı boşluğu doldurmaya başladı. 

Kaynakça:

Statista, “Energy Prices Keep Climbing in the EU”, 2022

https://www.statista.com/chart/28004/eu-energy-inflation-rates/

Eurostat, “HICP – monthly data (annual rate of change)”, 2022

https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/PRC_HICP_MANR__custom_2160811/default/table?lang=en&bookmarkId=2597def3-51fc-4f00-a59e-77753ab94b90

Eurostat, “Electricity prices for household consumers – bi-annual data (from 2007 onwards)”, 2022

https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/nrg_pc_204/default/table?lang=en

Trading Economics, “EU Natural Gas”, 2022

https://tradingeconomics.com/commodity/eu-natural-gas

Eurostat, “Gas prices for household consumers – bi-annual data (from 2007 onwards)”, 2022

https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/nrg_pc_202/default/table?lang=en

Trading Economics, “Türkiye – Benzin Fiyatları”, 2022

https://tr.tradingeconomics.com/turkey/gasoline-prices

Opet, “Fiyat Arşivi”, 2022

https://www.opet.com.tr/akaryakit-fiyatlari-arsivi

Nature News & Comment, “What the war in Ukraine means for energy, climate and food”, 2022

https://www.nature.com/articles/d41586-022-00969-9

Ayrıcalıklı Abonelik

Türkiye Raporu’na Abone olarak her ay Türkiye çapında 1500 kişi ile yapılan anket çalışmalarının sonuçlarına ulaşabilirsiniz. Tüm sonuçlar parti, yaş, çalışma ve eğitim kırılımlarıyla beraber raporda yer alır. Aşağıdaki farklı paketleri inceleyerek seçtiğinizi satın alın.

İlgili Gönderiler

ABONELİK PAKETLERİMİZİ İNCELEDİNİZ Mİ?

Size uygun paketi seçin, detaylı anket raporları düzenli olarak e-postanıza gelsin.

İNCELE

Önerilenler

Tekrar hoşgeldiniz!

Hesabınıza aşağıdan giriş yapın

Yeni hesap oluştur!

Kayıt için aşağıdaki formu doldurun

Şifrenizi kurtarın

Şifrenizi sıfırlamak için aşağıda kullanıcı adınızı ya da email adresinizi girin.