Meryem Hazal Çamurcu
TÜİK’in Aile Araştırması, Türkiye’de evlilik kurumuyla ilgili toplumdaki pratiklere ilişkin dikkat çekici veriler içeriyor. Araştırma, Türkiye’de çoğunluğun ilk evliliğini genç bir yaşta yaptığını ortaya koyuyor. İlk evlenme yaşında en yüksek oran 20-24 yaş aralığında. Buna göre Türkiye’de kadın ve erkeklerin yaklaşık %37’si ilk evliliklerini 20-24 yaş aralığında gerçekleştiriyorlar. Öte yandan, ilk defa 25-29 yaş aralığında evlenenlerin oranı %23,5 iken 18-19 yaş aralığında bu oran %16,5. Bu konudaki bir başka araştırmaya örnek olarak Birleşmiş Milletler Kadın Birimi’nin 2021 raporu gösterilebilir. Rapora göre kadınların %45,4 ile çoğunluğu 18-21 yaş aralığında evleniyor. Erkeklerin %39’u ise ilk evliliklerini 22-25 yaş aralığında gerçekleştiriyor.
Cinsiyet dağılımına baktığımızda ise daha çok kadınların erken yaşta evlendiğini görüyoruz. 18 yaş öncesinde evlenen erkeklerin oranı %4,4 iken kadınlarda bu oran hayli yüksek. Araştırmaya göre 18 yaş öncesinde evlenen kadınların oranı %24,2. 18-19 yaş aralığında evlenen kadınların oranı da erkeklere göre çok yüksek. 18-19 yaş aralığında evlenen kadınların oranı %23 iken erkeklerde bu oran %8,9.
Öte yandan TÜİK Dünya Nüfus Günü verilerine göre kadınların evlenme yaşı yükselmekte. Buna göre ilk evlenme yaşı 2015 yılında 24,4 iken, 2020 yılında bu oran 25,1’e yükseldi. Yasal evlenme yaşı olan 16-17 yaş aralığında evlenen kız çocuklarının evlenme oranı ise 2010 yılına göre azaldı. 2010 yılında bu yaş aralığında yapılan evliliklerin toplam evliliklere oranı %7,8 iken 2020 yılında bu oran %2,7 olarak gerçekleşti. Bu verilerin kayda geçmeyen çocuk yaşta evlilikleri kapsamadığını belirtmekte yarar var.
Adalet Bakanlığı istatistiklerine göre 16 yaşındaki çocuklar için evlenme izni çıkarılması amacıyla 2019 yılında 13.282 dava açıldı. Bu davaların %86’sı evlilik izninin alınmasıyla sonuçlandı. Her ne kadar kanunlar, 16 yaşını doldurmayı mahkeme izni ile evlilik için yeterli saysa da Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 18 yaşına kadar her insanı çocuk sayıyor. Türkiye Çocuk Evlilikleri Raporu’nda da konuyu destekleyici bir veri bulunuyor. Rapora göre katılımcıların %81,8’i 18 yaş altı evlilikleri çocuk evliliği olarak görülüyor. %18,2’si ise çocuk evliliğini tanımlarken 18 yaşından daha düşük yaşları da kabul edilebilir buluyor. Türkiye Çocuk Evlilikleri Raporu’ndaki bir başka önemli veri ise kendi çocuğunun 18 yaşından önce evlenmesine izin vermeyecek olanların oranı. Katılımcıların yaklaşık %80’i çocuğunun 18 yaşından önce evlenmesine izin vermeyeceğini ifade ediyor. Buna izin verebileceğini söyleyenlerin oranı ise %20.
Çocuk yaşta evliliklerin önüne geçilmesinde yasal düzenlemeler büyük önem teşkil ediyor. Evlilik yaşı ile ilgili gerekli düzenlemelerin yapılması bu konuda atılacak anlamlı bir adım gibi görünüyor. BM Kadın Birimi’nin raporunda da görüldüğü üzere katılımcıların %86,8’i erken yaşta evlenmenin önüne geçilmesi için kanunların kural koyması gerektiği görüşünde.
Dünyada da çok yaygın olan çocuk yaşta evliliklerin en çok görüldüğü yer Sahra Altı Afrika. Sahra Altı Afrikayı Güney Asya, Doğu Avrupa, Orta Asya, ve Orta Doğu izliyor. Türkiye ise çocuk yaşta evliliklerde 202 ülke içinde 87. sırada yer alıyor.
Kaynaklar:
TÜİK, “Türkiye Aile Yapısı Araştırması, 2021”, erişim: 07.04.2022.
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Aile-Yapisi-Arastirmasi-2021-45813&dil=1
TÜİK, “Dünya Nüfus Günü, 2021”, erişim: 07.04.2022.
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2021-37250
Birleşmiş Milletler Kadın Birimi, “Çocuk Yaşta, Erken Zorla Evliliklere İlişkin Erkek Algısı”, erişim: 07.04.2022.
Pelin Ünker, “Çocuk Yaşta Evlilik ve Gebelikler Azalıyor Mu?”, erişim: 10.04.2022.
Şiddeti Önleme ve Rehabilitasyon Derneği (İMDAT), “Türkiye Çocuk Evlilikleri Raporu 2020”, erişim: 10.04.2022.
https://dspace.ceid.org.tr/xmlui/handle/1/1647?show=full
